بور گیج (Bore Gage) چیست؟

بور گیج یکی از ابزارهای دقیق اندازه‌گیری است که برای اندازه‌گیری قطر داخلی سوراخ‌ها، بوش‌ها، سیلندرها و لوله‌ها به کار می‌رود. این ابزار معمولاً در کنار یک ساعت اندازه‌گیری (Dial Indicator) یا اندیکاتور دیجیتال استفاده می‌شود تا کوچک‌ترین تغییرات در قطر داخلی را با دقت بالا نمایش دهد.

ساختار بور گیج

یک بور گیج به طور کلی شامل اجزای زیر است:

  1. سَری اندازه‌گیر (Measuring Head) – دارای فک‌های قابل‌حرکت که با سطح داخلی سوراخ تماس پیدا می‌کنند.
  2. میله یا بدنه (Rod/Body) – که سری اندازه‌گیری را به ساعت اندازه‌گیری متصل می‌کند.
  3. ساعت اندازه‌گیری (Dial Indicator یا Digital Indicator) – برای نمایش تغییرات اندازه.
  4. صفحه محافظ یا دسته (Handle) – برای راحتی در دست گرفتن و جلوگیری از لرزش.

انواع بور گیج

بور گیج‌ها بسته به طراحی و نوع اندازه‌گیری به چند دسته تقسیم می‌شوند:

1. بور گیج ساعت‌دار (Dial Bore Gage)

  • رایج‌ترین نوع بور گیج است.
  • تغییرات قطر داخلی را از طریق یک ساعت اندازه‌گیری نشان می‌دهد.
  • دقت اندازه‌گیری معمولاً بین 0.01 تا 0.001 میلی‌متر است.

2. بور گیج دیجیتال (Digital Bore Gage)

  • به جای ساعت آنالوگ از نمایشگر دیجیتال استفاده می‌کند.
  • خوانایی و دقت بالاتری دارد (حتی تا 0.0001 میلی‌متر).
  • برخی مدل‌ها دارای قابلیت انتقال داده به کامپیوتر هستند.

3. بور گیج تلسکوپی (Telescopic Bore Gage)

  • از دو فک فنری تشکیل شده که درون سوراخ باز می‌شوند.
  • مقدار باز شدن فک‌ها با میکرومتر خارجی اندازه‌گیری می‌شود.
  • برای اندازه‌گیری‌های سریع و کمتر دقیق استفاده می‌شود.

4. بور گیج سه نقطه‌ای (3-Point Bore Gage)

  • دارای سه نقطه تماس با سطح داخلی سوراخ است.
  • قابلیت تنظیم خودکار مرکز دارد و دقت بالایی ارائه می‌دهد.
  • بیشتر در اندازه‌گیری سیلندر موتور و قطعات حساس کاربرد دارد.

5. بور گیج دو نقطه‌ای (2-Point Bore Gage)

  • دو نقطه تماس دارد و باید با دقت در مرکز سوراخ قرار گیرد.
  • قیمت پایین‌تر اما نیاز به مهارت بیشتر در استفاده دارد.

کاربرد بور گیج در کنترل تلرانس‌های هندسی و ابعادی

بور گیج علاوه بر اندازه‌گیری قطر داخلی سوراخ‌ها، می‌تواند برای کنترل برخی تلرانس‌های ابعادی و هندسی در فرآیندهای ماشین‌کاری مورد استفاده قرار گیرد. این ابزار به دلیل دقت بالا (معمولاً 0.01 تا 0.001 میلی‌متر)، نقش مهمی در کنترل کیفیت قطعات ایفا می‌کند.

تلرانس‌های قابل کنترل با بور گیج

1. تلرانس ابعادی (Dimensional Tolerance)

  • کنترل قطر داخلی (Ø): مهم‌ترین کاربرد بور گیج، بررسی قطر داخلی سوراخ‌ها و بوش‌ها است.
  • انطباق قطعات (Fit): برای اطمینان از مطابقت سوراخ با شافت (مانند H7/g6) از بور گیج استفاده می‌شود.
  • بررسی تغییر قطر در اثر سایش: به‌خصوص در سیلندرهای موتور، برای کنترل میزان فرسودگی و بیضوی شدن.

2. گردی یا گِردی (Roundness)

  • اگر هنگام چرخاندن بور گیج در داخل سوراخ، تغییرات زیادی روی ساعت اندازه‌گیری مشاهده شود، نشان‌دهنده خروج از گردی (Out-of-Round) است.
  • این روش به‌طور غیرمستقیم گردی را کنترل می‌کند.

3. مخروطی بودن (Taper)

  • اگر بور گیج در نقاط مختلف عمق سوراخ مقادیر متفاوتی نشان دهد، یعنی سوراخ مخروطی است.
  • این مورد در قطعاتی که نیاز به تلرانس قطر یکنواخت دارند اهمیت ویژه دارد.

4. استوانه‌ای بودن (Cylindricity)

  • با اندازه‌گیری قطر در عمق‌ها و زوایای مختلف می‌توان استوانه‌ای بودن سوراخ را بررسی کرد.
  • اگر تغییرات زیادی ثبت شود، قطعه دارای انحراف از استوانه‌ای بودن است.

5. تلرانس بیضوی بودن (Ovality)

  • با چرخاندن بور گیج 90 درجه و مقایسه دو قرائت مختلف، می‌توان بیضوی بودن سوراخ را بررسی کرد.

6. انحراف شعاعی جزئی (Run-out) – به‌صورت غیرمستقیم

  • در برخی موارد، با مقایسه مقادیر در نقاط مختلف می‌توان انحراف جزئی شعاعی را نیز بررسی کرد.

چرا بور گیج برای کنترل تلرانس‌ها مناسب است؟

  • دقت بالا: توانایی نمایش تغییرات در حد میکرون.
  • سرعت تست: نسبت به استفاده از ابزارهایی مثل میکرومتر داخلی سریع‌تر است.
  • توانایی تشخیص عیوب هندسی: مثل بیضوی یا مخروطی بودن سوراخ.

لذا بطور کلی کاربرد بور گیج:

  • کنترل کیفیت قطعات صنعتی (مانند بوش‌ها و یاتاقان‌ها).
  • اندازه‌گیری سیلندر خودروها برای بررسی ساییدگی یا تغییر قطر.
  • صنعت هیدرولیک و پنوماتیک برای کنترل تلرانس قطعات.
  • ماشین‌کاری دقیق و کالیبراسیون سوراخ‌ها.

مزایا

  • دقت بالا در اندازه‌گیری قطر داخلی.
  • سهولت در استفاده نسبت به روش‌های سنتی.
  • قابلیت اندازه‌گیری قطعات بزرگ و کوچک با سری‌های مختلف.

نحوه استفاده از بور گیج

  1. تنظیم صفر دستگاه با کمک حلقه‌های کالیبراسیون یا میکرومتر خارجی.
  2. قرار دادن سر بور گیج داخل سوراخ.
  3. چرخاندن آرام تا پیدا کردن کمترین مقدار روی ساعت (که نشان‌دهنده قطر واقعی است).
  4. خواندن مقدار و مقایسه با تلرانس طراحی.

جمع‌بندی

بور گیج یک ابزار حیاتی برای اندازه‌گیری دقیق قطر داخلی در صنایع مکانیک، خودروسازی و ساخت قطعات دقیق است. انتخاب نوع مناسب (دو نقطه‌ای، سه نقطه‌ای یا دیجیتال) به دقت مورد نیاز و نوع کار بستگی دارد.

شرکت نیک پارت انرژی البرز (انرپین-ENERPIN) آماده ارائه خدمات ماشینکاری CNC با پیشرفته ترین تجهیزات ماشینکاری و آزمایشگاهی می باشد. برای کسب تجربه متمایز و دریافت اطلاعات بیشتر با ما تماس بگیرید.

info@enerpin.ir

09120561092